“Hoe dichter bij de kerk, hoe groter gevaar”

Betekenis

Dit spreekwoord, dat vooral in België bekend was, verwijst naar het gevaar dat iemand van katholieke huize die dicht bij de kerk staat, zich niet aan de regels houdt. Het woord 'geus' werd hierbij gebruikt voor zo iemand die zijn geloof niet onderhield. Het 'gevaar' was dan de sociale afkeuring of de dreiging van afvalligheid binnen de geloofsgemeenschap. Het impliceert dat nabijheid tot de kerk soms leidt tot rebellie of non-conformisme.

Wanneer gebruik je dit?

In de 16e eeuw, toen de spanningen tussen katholieken en protestanten hoog waren, waarschuwden ouders hun kinderen voor leeftijdsgenoten die de mis meden: 'Hoe dichter bij de kerk, hoe groter gevaar; voor je het weet, word je zelf een geus'.

Herkomst

Dit spreekwoord was specifiek gangbaar in België. Het is direct gekoppeld aan de term 'geus', die hier wordt gebruikt voor katholieken die hun godsdienst niet praktiseerden. Oorspronkelijk was 'geus' een spotnaam voor de Nederlandse opstandelingen. De vrees voor afvalligheid was in die tijd een reële zorg voor de gevestigde kerk.