“Voor niets gaat de zon op”

Je gebruikt dit spreekwoord om te benadrukken dat er een prijs is voor iets of dat er een tegenprestatie wordt verwacht. Als iemand bijvoorbeeld een grote gunst van je vraagt zonder ooit iets terug te doen, kun je zeggen: 'Ik help je graag, maar voor niets gaat de zon op, hè?' Het is een manier om aan te geven dat je niet uitgebuit wilt worden.

De herkomst van dit spreekwoord ligt in de letterlijke waarheid dat de zon inderdaad kosteloos elke dag verschijnt. Door dit als de enige gratis uitzondering te benoemen, wordt metaforisch benadrukt dat voor al het andere in de wereld wel kosten verbonden zijn. Vroege vindplaatsen rond 1900, zoals de Nieuwe Delftsche Courant uit 1897, legden dit principe al duidelijk uit: 'Voor niets gaat de zon op, maar voor menschelijk werk is altijd geld noodig.' Het draagt dezelfde boodschap uit als 'je krijgt niets voor niets'.