“Gelegenheid maakt de dief”

Je gebruikt dit spreekwoord om mensen te waarschuwen dat ze geen makkelijke kansen moeten bieden voor misstanden. Bijvoorbeeld, als iemand zijn portemonnee open en bloot op een cafétafel laat liggen terwijl hij even naar het toilet gaat. Of als een winkelier zijn goederen onbewaakt buiten laat staan. Het herinnert eraan dat een open deur of een onbeheerd waardevol item een uitnodiging kan zijn voor iemand met slechte bedoelingen.

Dit spreekwoord kent een lange geschiedenis en was al bekend in de Middeleeuwen. In de 13e-eeuwse vertaling van de *Roman de la Rose* door Heinric van Aken stond: 'Stade doet stelen den dief', waarbij 'stade' 'gelegenheid' betekende. In de 15e eeuw werd het opgetekend als 'stede ende stonde doen den dief stelen'. In de 17e eeuw werden 'stede' en 'stonde' vervangen door het huidige 'gelegenheid', zoals in een rijm van Johan de Brune uit 1636: 'Gheleghenheid Tot diefte leyt'.